Vào một buổi chiều giáp Tết cách đây đã lâu, tôi về làng Đô Quan (xã Nam Lợi, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) thăm anh Kiên cùng đơn vị cũ. Trong câu chuyện với anh, tôi hiểu thêm nhà thơ Đoàn Văn Cừ là một trong nhưng thi nhân Việt Nam, là hội viên sáng giá của Hội Nhà văn Việt Nam, có bài thơ đặc sắc “Chợ Tết”, cũng ở gần nhà anh. Bà con vùng quê chiến sĩ này rất yêu quý “nhà thơ đồng quê” của mình! Có thời gian nhà thơ Đoàn Văn Cừ đã đi dạy học, đi tòng quân…
Hàn huyên với nhau giây phút, tôi và anh Kiên háo hức rủ nhau đến thăm nhà thơ Đoàn Văn Cừ. Đường từ nhà anh tới nhà ông thật gần, chỉ phải đi tắt qua mấy ao bèo, mấy luỹ tre bên cánh đồng ải trắng.
Giống như nhiều gia đình ở làng Đô Quan, gia đình ông Đoàn Văn Cừ có cái vườn nhỏ trước nhà, nào bưởi, nào ổi, hồng trĩu quả. Biết có khách, ông rời cái bàn viết nhỏ bước ra sân, siết chặt tay chúng tôi. Do bệnh nghề nghiệp tôi lựa lời hỏi ông đã lấy chợ nào làm nguyên mẫu để viết lên bài thơ “Chợ Tết” nổi tiếng? Nhìn tôi, ông mỉm cười hỏi: “Anh đã đi chợ Yên lần nào chưa? Chợ Yên là nguyên mẫu để tôi viết bài thơ “Chợ Tết” đấy!”.
Tôi thưa với ông là đã đi chợ Yên mua khoai lang, kể cả đi chợ Yên trong phiên chợ Tết. Và sau đó, tôi cứ mường tượng về chợ Yên – cái chợ họp trên nền đất cát rộng rãi, bao quanh là xóm làng, thuộc huyện Nam Trực, chỉ cách làng Đô Quan của ông Đoàn Văn Cừ vài cây số, cách sông Hồng cũng chỉ một đoạn. Vào phiên giáp Tết, chợ Yên không chỉ thu hút khách trong tỉnh mà người từ Thái Bình cũng đi đò qua sông Hồng để đến chợ. Và tất nhiên, người đông như nêm, người ta bán hàng cả ngoài cổng chợ, trên đường vào chợ, bên bờ một con sông nhỏ có nhiều ô bèo tây, nước chảy êm đềm. Người và quang cảnh chợ Yên khi đi vào bài thơ “Chợ Tết” đã được chắt lọc chân thực như nó vốn có, đẹp như một bức tranh, với bao nét ngộ nghĩnh, vui tươi. Đây là:
Lũ trẻ con mải ngắm bức tranh gà
Mấy cô gái ôm nhau cười rũ rượi
Cạnh anh chàng bán pháo dưới cây đa
Và kia là:
Những mẹt cam đỏ chót tựa son pha
Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết
Con gà sống mào thâm như cục tiết
Một người mua cầm cẳng dốc lên xem
Đoàn Văn Cừ không chỉ tả người, tả cảnh tinh tế mà trong thơ ông bất chợt có những câu thơ cháy nồng cảm xúc, cuốn hút người đọc:
Một thầy khóa gò lưng trên cánh phản
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm
Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ
Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ
Nước thời gian gội tóc trắng phau phau
Từ khi hỏi chuyện nhà thơ Đoàn Văn Cừ lấy nguyên mẫu chợ nào để viết bài thơ “Chợ Tết” tôi cứ suy nghĩ mãi. Đúng là “có bột mới gột nên hồ”. Nhưng quả thực, ngòi bút của nhà thơ Đoàn Văn Cừ thật tài tình. Lấy nguyên mẫu từ phiên chợ cụ thể của quê hương mình, ông đã viết bài thơ “Chợ Tết” rất sinh động mà lại có giá trị khái quát, nghĩa là khá điển hình cho các phiên chợ Tết ở vùng quê châu thổ sông Hồng. Thảo nào, trong cuốn sách “Thi nhân Việt Nam” in lần đầu năm 1942, các tác giả Hoài Thanh – Hoài Chân đã nhận xét: “Trong các nhà thơ đồng quê, không ai có ngòi bút dồi dào mà rực rỡ như nhà thơ Đoàn Văn Cừ”. “Nghĩ đến Đoàn Văn Cừ là tôi lại nghĩ đến Tết. Cái tên Đoàn Văn Cừ trong tâm trí tôi đã lẫn với màu bánh chưng, mùi thuốc pháo, vị mứt gừng…”.
|